HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Vorst aan de grond

De temperatuur wordt op weerstations gewoonlijk op
1.5 meter boven een grasvlakte gemeten. Vlak boven
de grond kan het temperatuurverloop echter anders
zijn. Tijdens een windstille en heldere nacht koelt het
daar sterker af. Voorwerpen op het aardoppervlak en
ook bomen, struiken, bladeren en grassprietjes zenden
voortdurend straling uit en verliezen onder die omstan-
digheden snel warmte. Wanneer de temperatuur op
10 cm. hoogte boven gras tot onder het vriespunt daalt,
wordt dat aangekondigd als 'vorst aan de grond'.
Dit staat ook wel bekend als nachtvorst, zoals dat
vroeger werd genoemd. Bij vorst aan de grond bevriest
de waterdamp. De bevroren druppeltjes zijn als een
witte aanslag (rijp) te zien. Bijvoorbeeld op gras, lage
struiken, houten hekjes of auto's. Voor de land- en tuin-
bouw is het van belang te weten of de temperatuur bij
het aardoppervlak onder nul komt. Door maatregelen,
zoals beregening, kan veel schade aan gewassen wor-
den voorkomen. Vooral voor gewassen die net in bloei
staan, kan de vorst funest zijn. Of het vlak bij de grond
ook werkelijk tot vorst komt, hangt af van verschillende
factoren. Wind beschutte plaatsen zijn er in het al-
gemeen het gevoeligst voor. Ook van belang zijn
bodemgesteldheid, begroeiing en verschillen in hoogte.

Fruittelers ondervinden in de dalen van Zuid-Limburg
meer last van vorst dan de grond op de plateaus. Vorst
aan de grond komt in de winter in De Bilt gewoonlijk op
16 dagen per maand voor. Maart telt 14 dagen met
vorst vlak boven het aardoppervlak, april tien en mei
gewoonlijk nog drie (gemiddeld over het tijdvak 1981-
2010). Ook in de zomer komt het vlak boven de grond
soms tot vorst maar in augustus heeft het in De Bilt
nog nooit gevroren. September telt hier gewoonlijk al
één dag met vorst aan de grond, oktober telt er vier
en november biedt gemiddeld 10 dagen met vorst
op 10 cm. hoogte. Vorst op de normale waarnemings-
hoogte van anderhalve meter in de thermometerhut
komt meestal het eerst in oktober en het laatst in april
voor. Onder uitzonderlijke omstandigheden komt de
temperatuur in De Bilt in de thermometerhut al in
september en soms nog in mei onder nul. De uiterste
data waarop het in De Bilt vroor waren 28 mei in 1961
als laatste dag voor de zomer en 16 september 1971
als vroegste dag voor de winter. Op 18 juni 1955 werd
op anderhalve meter hoogte in Witteveen nog
-0.8 graden gemeten, landelijk de laagste temperatuur
van de zomer.