HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Strenge vorst

Als de temperatuur onder -10 graden zakt is sprake van
strenge vorst. Als het kouder wordt dan -15 graden wordt
dat zeer strenge vorst genoemd. Zulke kou komt in ons
land niet vaak voor. Een gemiddelde winter telt in De Bilt
2 dagen met een minimumtemperatuur onder -10 graden,
maar menig winter gaat voorbij zonder strenge vorst.
De strengste vorst wordt meestal gemeten in een heldere
windstille nacht boven een vers sneeuwdek. Sneeuw en
vooral verse sneeuw bevat veel lucht dat sterk isolerend
werkt, waardoor het boven een sneeuwdek flink kan
afkoelen. De vroegste datum met strenge vorst is voor
De Bilt 29 november in 1921; toen zelfs al -14.4 graden
werd gemeten. In 1931 noteerde het KNMI op de 10 maart
-11.3 graden, de meest gevorderde datum van het winter-
seizoen waarop het nog streng vroor. In de koudste
periode kan het dagen achtereen tot strenge vorst komen.
Zo daalde de temperatuur in De Bilt tussen 14 en
26 februari 1956 elke dag tot onder -10 graden, een reeks
van dertien dagen met strenge vorst. Groningen had van
12-27 januari 1942 een ononderbroken reeks van zestien
dagen met strenge vorst. De winter van 1942 heeft ook de
strengste vorst van de 20e eeuw op naam staan.
Op 27 januari 1942 noteerde Winterswijk -27.4 graden de
laagste temperatuur ooit ergens in ons land gemeten.
Overigens werd het op 16 februari 1956 in
Uithuizermeeden met -26.8 graden vrijwel net zo koud.

De winter van 1963 neemt het grootste aantal dagen met
strenge vorst voor zijn rekening. In drie maanden tijd kwam
het kwik in De Bilt op 23 dagen onder -10 graden, aanzien-
lijk meer dan de twee dagen met strenge vorst die de win-
ter tegenwoordig normaal oplevert. Eelde noteerde in de
winter van '63 zelfs 32 dagen met strenge vorst. Een dag
waarop de temperatuur gedurende het hele etmaal onder
-10 graden blijft komt zelden voor. In De Bilt is dat alleen
het geval geweest op 19 en 20 december 1938 (-10.6 en
-11.3), 14 januari1987 (-10.6), 26 januari 1942 (-11.2) en
1 februari 1956 (-11.0). (Leeuwarden, 6 januari 1979
(-10.0) en 14 januari 1987 (-11.0), red.). Strenge vorst ov-
erdag is alleen mogelijk als de Siberische lucht met grote
snelheid wordt aangevoerd, zodat de lucht onderweg
maar weinig kan opwarmen. De sterke wind maakt het
dan voor het gevoel ijzig koud met gevaar voor bevriezing
of onderkoeling. In deze eeuw vroor het in De Bilt streng
op 9 januari 2003 (-10.6), 4 maart 2005 (-14.4), in 2009
op 9 januari (-10.3) 10 januari (-10.5) en op 19 december
2009 (-11.5). Daarna in 2010 op 8 januari (-10.7) en
20 december (-11.1) en recent in 2012 op 4 februari
(-18.9), 5 februari (-10.2), 6 februari (-14.6) en 7 februari
(-15.3 graden) en 16 januari 2013 (-13.0 graden).