HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Maart in drie eeuwen

In maart nog volop ijs op de Nederlandse rivieren,
het IJsselmeer en de Waddenzee met de hele maand
nog schaatsmogelijkheden. Zoiets is tegenwoordig
nauwelijks nog voor te stellen. Vroeger was er in het
voorjaar nog vaak ijs te vinden op onze waterwegen.
Na een strenge winter, die soms tot ver in maart door-
ging, was er tot in het late voorjaar kruiend ijs.
De opstapeling van ijs ontstaat vooral als het na een
flinke vorstperiode hard waait. De wind krijgt dan vat
op het ijs boven grote wateroppervlakken en duwt de
ijsschotsen over grote afstanden tegen elkaar. Strenge
winters met een gemiddelde temperatuur over drie
maanden onder nul zijn de laatste jaren niet meer voor-
gekomen. Maart begint vaak nog wel met winterse kou,
maar zeer koude maartmaanden zijn de laatste jaren
weinig voorgekomen. De laatste zeer koude maart in
Wytgaard dateert uit 2013, die met een gemiddelde
temperatuur van 1.3 graden (red.) koud genoeg was
voor een top tien notering. Sinds 1706 leverde maart
drie keer een gemiddelde temperatuur op van onder
nul. Het laatst gebeurde dat in maart 1845 met
-2.3 graden als gemiddelde veruit de koudste ooit.
Op het Amsterdamse IJ was het ijs zo dik dat op
eerste Paasdag, 23 maart, de eieren op het ijs werden
gegeten. Ook op 31 maart 1771 was dat gelukt en
zover bekend zijn dat de enige 2 Paasdagen met ijs op
de Hollandse waterwegen.

De maand maart 1845 was de grootste uitzondering
alle rivieren in ons land waren bevroren. Paarden met
karren en sleden baanden een weg over het ijs.
De winter hield het tot de laatste week van maart vol
met herhaaldelijk strenge vorst. Vooral rond het midden
van maart 1845 was het koud met -21 graden in
Groningen. Recenter was op 23 maart 2008 een uitzon-
derlijk koude Paasdag met een minimum -7.0 graden
in Twente. Dagboeken en weerkronieken van de
laatste drie eeuwen bevatten veel informatie over kou,
ijs en ijsdiktes. Veel transport vond plaats over de
rivieren zodat ijsvorming voor de economie van groot
belang was. Zo was er niet alleen in maart 1845 sprake
van een dikke ijslaag maar bijvoorbeeld ook in 1740.
Die winter was extreem koud met ijs en sneeuw tot
diep in het voorjaar. Pas rond half maart komt het ijs op
de Waal bij Nijmegen los. Tot die tijd konden rivieren
als de Waal en de Rijn zonder problemen worden
overgestoken. De laatste decennia waren er nog
problemen door kruiend ijs in de winter van 1996 en op
kleine schaal in maart 1979. Ernstig was de toestand
in de vorige eeuw in maart van 1929, 1931, 1940 en
1942 toen ijsbergen ontstonden van meters hoogte.