HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Vulkaanstof

Vulkanen met zeer krachtige uitbarstingen kunnen
een wolk fijn stof en gassen tot zeer grote hoogte in
de atmosfeer brengen, soms tot boven de 15 kilometer.
Dat gebeurt alleen met vulkaanuitbarstingen in tropische
gebieden en niet met Europese vulkanen. Een dergelijke
wolk, die voornamelijk bestaat uit zwavelzuur en zwavel-
verbindingen kan daar enkele jaren blijven bestaan en
gedurende die periode van invloed zijn op het weer en
het klimaat in de hele wereld. Het vulkaanstof kan zich
lang handhaven omdat op die hoogte in de atmosfeer
geen neerslag valt, waarmee het zou kunnen verdwijnen.
Bovendien komen daar vrijwel geen verticale luchtbewe-
gingen voor. Wel kan het vulkaanstof zich geleidelijk met
de wind mee verspreiden, waardoor het na verloop van
tijd ook boven onze omgeving terecht kan komen.
Enkele maanden na de uitbarsting in 1991 van de
vulkaan Pinatubo op de Filippijnen bereikte het vulkaan-
stof ook onze omgeving. Dat vulkanisch materiaal was
in ons land te zien aan de rode schemeringsgloed kort
vóór zonsopkomst en na zonsondergang. Vulkaanstof in
de stratosfeer kan ook een rol spelen in de afbraak van
ozon. Wellicht zijn de lage ozonhoeveelheden die in som-
mige winters boven het noordelijk halfrond zijn gemeten
voornamelijk het gevolg geweest van de Pinatubo.

Door de stofwolk kan de intensiteit van het zonlicht
tijdelijk wat afnemen, waardoor de aarde iets afkoelt.
Uit onderzoek naar de gevolgen van een aantal zeer
explosieve erupties is gebleken dat de gemiddelde
wereldtemperatuur in de eerste jaren na een zeer explo-
sieve vulkaanuitbarsting ongeveer 0.3 graden daalde.
De normale jaarlijkse variatie van de temperatuur kan
echter veel groter zijn dan de geringe temperatuurafname
veroorzaakt door een vulkaanuitbarsting. Bovendien zijn
de temperatuurvariaties op de wereld het gevolg van een
grote verscheidenheid aan processen en kunnen deze
van plaats tot plaats sterk verschillen. De invloed van een
vulkaanuitbarsting op het klimaat voor een bepaald ge-
bied is daarom moeilijk vast te stellen en nog moeilijker
te voorspellen. Vulkaanuitbarstingen op IJsland hebben
in het verleden de temperatuur op aarde nauwelijks
beïnvloed. Het vulkaanstof van IJslandse vulkanen blijft
betrekkelijk laag in de atmosfeer en kan daar weer
snel verdwijnen. Klimaatonderzoekers bestuderen ook
schilderijen met door vulkaanstof veroorzaakte rode
zonsondergangen om na te gaan hoe sterk de invloed
van vulkanische uitstoot in het verleden is geweest.