HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Barre Elfstedentocht - winter 1963

De 18e januari 1963, nu al 63 jaar geleden, was één
van de koudste dagen in de Nederlandse geschiedenis.
Juist die dag werd de 12de Elfstedentocht gereden.
Een barre tocht die maar weinigen wisten te volbrengen.
De winter van 1963 was de koudste van de eeuw: over
3 maanden december 1962 en januari en februari 1963
had De Bilt een gemiddelde temperatuur van
-3.1 graden (+2.6 graden was normaal). De winter van
1947 bezet de tweede plaats op de eeuwlijst met
gemiddeld -2.4 graden. In de meetreeks sinds 1706
vinden we één vergelijkbare winter: de winter van 1830
had dezelfde temperatuur als die van 1963.  De winter
van 1963 kondigde zich al in november aan. Op de 16e
ging West-Europa gebukt onder sneeuwstormen en ook
bij ons viel sneeuw. De temperatuur zakte die maand tot
-8 graden en op 5 december vroor het in Zeeland
12 graden. De winter kwam echter pas op 19 december
goed op gang. In de loop van december domineert
boven Midden-Europa hoge luchtdruk. Erg koude lucht
weet ook onze streken te bereiken. Hogedrukgebieden
blijven de toon aangeven op de weerkaart.
Op 23 december 1962 noteert De Bilt zelfs een lucht-
druk van 1048 hPa. Boven Zuid-Europa is de druk laag
waardoor de wind in een groot deel van Europa alsmaar
in de oosthoek zit en koude lucht wordt aangevoerd.

Op veel plaatsen zou het bijna drie maanden achtereen
elke dag vriezen, terwijl het noordoosten al die tijd onder
de sneeuw lag. De Bilt had vanaf 22 december een
serie van 13 ijsdagen, dagen waarop het blijft vriezen.
Het IJsselmeer was vóór Kerst dichtgevroren. Tijdens de
jaarwisseling waren er zware sneeuwstormen die in het
hele land dorpen isoleerden. De sneeuwduinen bereik-
ten een hoogte van 3 meter. Januari 1963 was met ge-
middeld -5.3 graden uitzonderlijk koud. Het noorden no-
teerde die maand 25 ijsdagen en in Eelde vroor het op
17 dagen meer dan 10 graden. Een dooiaanval begin
januari ontaardde in sneeuw en ijzel, maar de vorst  gaf
zich niet gewonnen. Halverwege januari viel er opnieuw
veel sneeuw die door de wind ging stuiven. Inmiddels
lagen er ijsbergen in de Waddenzee en op de Gouwzee
stonden auto's geparkeerd. Op 18 januari daalde de
temperatuur in Joure tot -21 graden,  juist die dag werd
de Elfstedentocht gereden. 's Middags was het minder
koud maar door soms stormachtige wind maakte dat
voor de schaatsers weinig uit. De gevoelstemperaturen
daalden zelfs en lagen die middag tegen de -20 graden.
Slechts 1 procent van de deelnemers bereikte de finish.

De dag daarop was het nog erger: in het noorden woed-
de een oosterstorm bij 10 tot 13 graden vorst en stuif-
sneeuw. Veel wegen waren onbegaanbaar. Met gemid-
deld -3.4 graden was ook februari zeer koud. De ene na
de andere dooiaanval mislukte en medio februari waren
er opnieuw sneeuwjachten. Daarna volgden dagen waar-
op het 's ochtends 10 tot 20 graden vroor; in Eelde
kwam de temperatuur op 11 dagen onder -10 graden
met -19.2 als minimum op de 25e. Die dag was er een
autotourtocht over het IJsselmeer. In het noorden bleef
het in februari op 20 tot 26 dagen de hele dag vriezen.
De eerste dagen van maart vroor het 10 tot 16 graden,
maar op 5 maart 1963 kwam uiteindelijk toch een
einde aan de winter van de 20e eeuw.