HET WEER, NADER VERKLAARD
de (oudere) verhalen zijn soms niet meer helemaal up to
date, onze excusses daarvoor, red.

Droogte door de eeuwen heen

Droogte heeft ons al vaak parten gespeeld.
In historische verhalen is veel informatie te vinden over
tekorten aan levensmiddelen en drinkwater en over
stadsbranden die vaak het gevolg zijn van het gebrek
aan regen. Droogteperiodes zijn van groot belang voor
het klimaatonderzoek. Grote branden hoorden van de
vroege middeleeuwen tot in de 17e eeuw tot de meest
gevreesde gebeurtenissen. Ze braken onverwachts uit,
eisten veel slachtoffers en waren een prooi voor de
houten huizen in die tijd. Oorzaak van branden is vaak
blikseminslag, brandstichting of onvoorzichtigheid met
vuur. Droogte en ongunstige wind konden de brand
verergeren. Het vuur werd in de middeleeuwen vaak in
de kortste keren onbeheersbaar. In de nauwe straten
met hun dichte bebouwing van houten, met riet gedekte
huizen was er indertijd geen houden meer aan. Alleen
monumentale gebouwen, zoals kerk, waag en stadhuis,
die al van steen waren, overleefden dergelijke branden.
Berucht was de stadsbrand die Utrecht in 1253 in de
as legde. De stad is verscheidende keren getroffen
maar deze brand sloeg alles. Vooral in de nacht en
ochtend was de brand, die mede door de droogte was
ontstaan en velen in hun slaap verraste, verwoestend.

Ook in andere landen leidt de enorme droogte van
1252 en 1253, de droogste van de eeuw, tot ernstige
problemen. Men ziet geen fruit meer aan de bomen en
de wijnoogst is na maandenlange droogte slecht.
Op 31 juli 1503 breekt in Harderwijk brand uit die
uitloopt op de grootste ramp die de stad ooit trof.
De wind zorgde in de nauwe straatjes voor enorme
vuurstormen waarbij veel doden vielen. Ook plaatsen
als Hindeloopen, Zaltbommel, Gorinchem vielen ten
prooi aan vlammen die samenhingen met het aan-
houdend droge en hete weer. Niet alleen woningen en
gebouwen raakten in brand. In lange hete zomers
woedden er ook bos-, heide- en veenbranden en
soms korenbranden. Dat leidt tot enorme en verstik-
kende rookontwikkeling en een scherpe brandgeur.
Op 12 mei 1687 woedde een enorme brand in de
venen van Sappemeer, Wildervank en Pekela.
Ook de Friese venen werden getroffen. Door de harde
wind breidt het vuur zich sterk uit en worden niet alleen
vonken maar ook brandende turven door de lucht
gejaagd. Opmerkelijk droge zomers waren er in ons
gebied in de laatste 25 jaar van de dertiende eeuw.

In 1389 stond de Rijn bij Keulen voor de derde keer in
tien jaar zo laag dat de paarden midden in de rivier
liepen. Ook in de jaren zeventig van de vijftiende eeuw
was het droog. Zo viel er in de zinderende zomer van
1473 van eind april tot half november nauwelijks regen
en braken er op veel laatsen bos-, heide- en veen-
branden uit. Het meest unieke jaar was 1540, het
"Grote Zonnejaar" genoemd. Een hogedrukgebied
hield de depressies met regen en wind in elk geval in
de drie zomermaanden op grote afstand. Legio
bronnen spreken van zeven maanden zonovergoten,
droog en heet weer. De Rijn kwam vrijwel droog te
staan en in Parijs liepen mensen over de bedding van
de Seine zonder natte voeten te krijgen. Zon en warmte
brachten de bevolking in het westen en midden van
Europa in de verleiding tot wijnaanbouw, maar dat
mislukte. Het jaar 1540 was het laatste van een serie
hete zomers.


KNMI / Weer Servicedienst Leeuwarden/Wytgaard